网络基础与协议
00:00
OSI七层模型、TCP/IP协议栈、IPv4/IPv6地址规划、子网划分、路由协议、VLAN、生成树、链路聚合、VRRP、广域网、隧道、ACL、SSH、SNMP、NAPT、认证与VPN技术。
1. OSI 七层模型
1.1 模型概述
OSI(Open Systems Interconnection)参考模型由 ISO 提出,将网络通信划分为七个层次,每层负责特定功能。
| 层次 | 名称 | 功能 | 数据单元 | 典型协议/设备 |
|---|---|---|---|---|
| 第 7 层 | 应用层 | 为应用程序提供服务 | 报文 | HTTP、FTP、SMTP、DNS |
| 第 6 层 | 表示层 | 数据格式转换、加密 | 报文 | SSL/TLS、JPEG |
| 第 5 层 | 会话层 | 建立/管理/终止会话 | 报文 | NetBIOS、RPC |
| 第 4 层 | 传输层 | 端到端可靠传输 | 段(Segment) | TCP、UDP |
| 第 3 层 | 网络层 | 路由选择与寻址 | 包(Packet) | IP、ICMP、路由器 |
| 第 2 层 | 数据链路层 | 帧的封装与传输 | 帧(Frame) | Ethernet、交换机 |
| 第 1 层 | 物理层 | 比特流的传输 | 比特(Bit) | 光纤、双绞线、集线器 |
1.2 数据封装过程
应用数据
└→ [应用层] 添加应用层头 → 报文
└→ [传输层] 添加 TCP/UDP 头 → 段
└→ [网络层] 添加 IP 头 → 包
└→ [数据链路层] 添加帧头/帧尾 → 帧
└→ [物理层] 转为比特流 → 比特
2. TCP/IP 协议栈
2.1 TCP 三次握手
客户端 服务器
│── SYN (seq=x) ──────────→│ ① 客户端发起连接
│←── SYN+ACK (seq=y,ack=x+1)│ ② 服务器确认并发起连接
│── ACK (ack=y+1) ────────→│ ③ 客户端确认
│ 连接建立 │
2.2 TCP 四次挥手
客户端 服务器
│── FIN ──────────────────→│ ① 客户端请求关闭
│←── ACK ──────────────────│ ② 服务器确认
│←── FIN ──────────────────│ ③ 服务器请求关闭
│── ACK ──────────────────→│ ④ 客户端确认
│ 连接关闭 │
2.3 常用协议端口
| 协议 | 端口 | 传输层 | 用途 |
|---|---|---|---|
| HTTP | 80 | TCP | 网页浏览 |
| HTTPS | 443 | TCP | 安全网页 |
| SSH | 22 | TCP | 远程管理 |
| DNS | 53 | UDP/TCP | 域名解析 |
| DHCP | 67/68 | UDP | 地址分配 |
| SMTP | 25 | TCP | 邮件发送 |
| FTP | 20/21 | TCP | 文件传输 |
| SNMP | 161 | UDP | 网络管理 |
3. IPv4/IPv6 地址规划
3.1 IPv4 地址分类
| 类别 | 范围 | 默认子网掩码 | 网络规模 |
|---|---|---|---|
| A 类 | 1.0.0.0 ~ 126.255.255.255 | 255.0.0.0 | 大型网络 |
| B 类 | 128.0.0.0 ~ 191.255.255.255 | 255.255.0.0 | 中型网络 |
| C 类 | 192.0.0.0 ~ 223.255.255.255 | 255.255.255.0 | 小型网络 |
私有地址范围:
- A 类:
10.0.0.0 ~ 10.255.255.255 - B 类:
172.16.0.0 ~ 172.31.255.255 - C 类:
192.168.0.0 ~ 192.168.255.255
3.2 IPv6 地址
IPv6 地址长度 128 位,使用冒号十六进制表示:
2001:0db8:85a3:0000:0000:8a2e:0370:7334
缩写 → 2001:db8:85a3::8a2e:370:7334
| 类型 | 前缀 | 说明 |
|---|---|---|
| 单播 | 全球路由 | 可路由的公网地址 |
| 链路本地 | fe80::/10 | 同一链路通信 |
| 唯一本地 | fc00::/7 | 等同 IPv4 私有地址 |
| 组播 | ff00::/8 | 一对多通信 |
4. 子网划分
4.1 子网掩码计算
IP 地址: 192.168.1.0/24
子网掩码: 255.255.255.0
主机位数: 32 - 24 = 8
可用主机数: 2^8 - 2 = 254
划分为 4 个子网(借 2 位):
子网1: 192.168.1.0/26 范围: .1 ~ .62 广播: .63
子网2: 192.168.1.64/26 范围: .65 ~ .126 广播: .127
子网3: 192.168.1.128/26 范围: .129 ~ .190 广播: .191
子网4: 192.168.1.192/26 范围: .193 ~ .254 广播: .255
4.2 VLSM 可变长子网掩码
VLSM 允许在同一网络中使用不同长度的子网掩码,提高地址利用率:
需求: 3 个子网,分别需要 50、20、10 台主机
子网1 (50台): 192.168.1.0/26 → 62 台主机
子网2 (20台): 192.168.1.64/27 → 30 台主机
子网3 (10台): 192.168.1.96/28 → 14 台主机
剩余: 192.168.1.112/28 → 可继续分配
5. 路由协议
5.1 静态路由
# 华为设备配置静态路由
[Huawei] ip route-static 10.1.2.0 255.255.255.0 10.1.1.2
# Cisco 设备配置静态路由
Router(config)# ip route 10.1.2.0 255.255.255.0 10.1.1.2
# 默认路由
[Huawei] ip route-static 0.0.0.0 0.0.0.0 192.168.1.1
5.2 动态路由协议对比
| 协议 | 类型 | 算法 | 管理距离 | 适用场景 |
|---|---|---|---|---|
| RIP | 距离矢量 | Bellman-Ford | 120 | 小型网络 |
| OSPF | 链路状态 | Dijkstra | 110 | 中大型网络 |
| BGP | 路径矢量 | 最佳路径选择 | 20/200 | 互联网/企业间 |
5.3 OSPF 配置
# 华为设备 OSPF 配置
[Huawei] ospf 1 router-id 1.1.1.1
[Huawei-ospf-1] area 0
[Huawei-ospf-1-area-0.0.0.0] network 10.1.1.0 0.0.0.255
[Huawei-ospf-1-area-0.0.0.0] network 10.1.2.0 0.0.0.255
# 查看 OSPF 邻居
[Huawei] display ospf peer
5.4 BGP 基础配置
# 华为设备 BGP 配置
[Huawei] bgp 65001
[Huawei-bgp] router-id 1.1.1.1
[Huawei-bgp] peer 10.1.1.2 as-number 65002
[Huawei-bgp] ipv4-family unicast
[Huawei-bgp-af-ipv4] peer 10.1.1.2 enable
[Huawei-bgp-af-ipv4] network 192.168.1.0 255.255.255.0
6. VLAN 划分
6.1 VLAN 原理
VLAN(Virtual Local Area Network)将物理局域网在逻辑上划分为多个广播域,减少广播流量、提高安全性。
# 华为交换机 VLAN 配置
[Switch] vlan batch 10 20 30 # 批量创建 VLAN
[Switch] interface GigabitEthernet0/0/1
[Switch-GE0/0/1] port link-type access
[Switch-GE0/0/1] port default vlan 10
# Trunk 链路配置
[Switch] interface GigabitEthernet0/0/24
[Switch-GE0/0/24] port link-type trunk
[Switch-GE0/0/24] port trunk allow-pass vlan 10 20 30
6.2 VLAN 间路由
# 华为交换机 VLANIF 接口配置
[Switch] interface Vlanif10
[Switch-Vlanif10] ip address 192.168.10.1 24
[Switch] interface Vlanif20
[Switch-Vlanif20] ip address 192.168.20.1 24
7. 生成树技术
7.1 STP/RSTP/MSTP
| 协议 | 收敛速度 | 特点 |
|---|---|---|
| STP | 30~50 秒 | IEEE 802.1D,消除环路 |
| RSTP | 1~3 秒 | IEEE 802.1w,快速收敛 |
| MSTP | 1~3 秒 | IEEE 802.1s,多实例负载均衡 |
# 华为设备 MSTP 配置
[Switch] stp mode mstp
[Switch] stp region-configuration
[Switch-mst-region] region-name RG1
[Switch-mst-region] instance 1 vlan 10 20
[Switch-mst-region] instance 2 vlan 30 40
[Switch-mst-region] active region-configuration
# 设置根桥
[Switch] stp instance 1 root primary
[Switch] stp instance 2 root secondary
8. 链路聚合
链路聚合(Eth-Trunk)将多条物理链路捆绑为一条逻辑链路,提高带宽和可靠性。
# 华为设备链路聚合配置
[Switch] interface Eth-Trunk 1
[Switch-Eth-Trunk1] mode lacp-static
[Switch-Eth-Trunk1] trunkport GigabitEthernet0/0/1
[Switch-Eth-Trunk1] trunkport GigabitEthernet0/0/2
[Switch-Eth-Trunk1] port link-type trunk
[Switch-Eth-Trunk1] port trunk allow-pass vlan all
# 查看 Eth-Trunk 状态
[Switch] display eth-trunk 1
9. VRRP 协议
VRRP(Virtual Router Redundancy Protocol)实现网关冗余,多台路由器组成虚拟路由器。
# 华为设备 VRRP 配置
[RouterA] interface Vlanif10
[RouterA-Vlanif10] ip address 192.168.10.1 24
[RouterA-Vlanif10] vrrp vrid 1 virtual-ip 192.168.10.254
[RouterA-Vlanif10] vrrp vrid 1 priority 120 # 主设备优先级更高
[RouterA-Vlanif10] vrrp vrid 1 preempt-mode timer delay 20
[RouterB] interface Vlanif10
[RouterB-Vlanif10] ip address 192.168.10.2 24
[RouterB-Vlanif10] vrrp vrid 1 virtual-ip 192.168.10.254
[RouterB-Vlanif10] vrrp vrid 1 priority 100 # 备设备默认优先级
10. 广域网与隧道技术
10.1 广域网技术
| 技术 | 速率 | 特点 |
|---|---|---|
| PPP | 可变 | 点对点协议,支持认证 |
| HDLC | 可变 | 高级数据链路控制 |
| Frame Relay | 可变 | 帧中继,已逐渐淘汰 |
| MPLS | 高速 | 多协议标签交换 |
10.2 GRE 隧道
# 华为设备 GRE 隧道配置
[RouterA] interface Tunnel0/0/1
[RouterA-Tunnel0/0/1] tunnel-protocol gre
[RouterA-Tunnel0/0/1] source 202.1.1.1
[RouterA-Tunnel0/0/1] destination 202.1.2.1
[RouterA-Tunnel0/0/1] ip address 10.1.1.1 30
11. ACL 访问控制列表
# 基本 ACL(基于源地址)
[Router] acl 2000
[Router-acl-basic-2000] rule 5 permit source 192.168.1.0 0.0.0.255
[Router-acl-basic-2000] rule 10 deny source any
# 高级 ACL(基于五元组)
[Router] acl 3000
[Router-acl-adv-3000] rule 5 permit tcp source 192.168.1.0 0.0.0.255 \
destination 10.1.1.0 0.0.0.255 destination-port eq 80
[Router-acl-adv-3000] rule 10 deny ip source any destination any
# 应用 ACL
[Router] interface GigabitEthernet0/0/1
[Router-GE0/0/1] traffic-filter inbound acl 3000
12. SSH 安全配置
# 华为设备 SSH 配置
[Huawei] rsa local-key-pair create # 生成 RSA 密钥对
[Huawei] aaa
[Huawei-aaa] local-user admin password cipher Admin@123
[Huawei-aaa] local-user admin service-type ssh
[Huawei-aaa] local-user admin privilege level 15
[Huawei] user-interface vty 0 4
[Huawei-ui-vty0-4] authentication-mode aaa
[Huawei-ui-vty0-4] protocol inbound ssh
[Huawei] stelnet server enable
13. SNMP 协议
# 华为设备 SNMP 配置
[Huawei] snmp-agent community read Public@123
[Huawei] snmp-agent community write Private@123
[Huawei] snmp-agent sys-info version v2c
[Huawei] snmp-agent target-host trap address udp-domain 192.168.1.100 \
params securityname Public@123
[Huawei] snmp-agent trap enable
| SNMP 版本 | 认证方式 | 安全性 |
|---|---|---|
| v1 | 团体名 | 低 |
| v2c | 团体名 | 低 |
| v3 | USM 用户认证 | 高 |
14. NAPT 网络地址端口转换
# 华为设备 NAPT 配置
[Router] acl 2000
[Router-acl-basic-2000] rule 5 permit source 192.168.1.0 0.0.0.255
[Router] nat address-group 1 202.1.1.10 202.1.1.20
[Router] interface GigabitEthernet0/0/1
[Router-GE0/0/1] nat outbound 2000 address-group 1
# Easy IP(直接使用接口地址)
[Router] interface GigabitEthernet0/0/1
[Router-GE0/0/1] nat outbound 2000
15. Web Portal 认证
# 华为设备 Portal 认证配置
[Switch] portal free-rule 0 destination ip 192.168.1.100 mask 255.255.255.255
[Switch] portal web-server Server1
[Switch-portal-web-server-Server1] url http://192.168.1.100/portal
[Switch] interface Vlanif10
[Switch-Vlanif10] web-auth-server Server1 direct
16. VPN 与 IPsec
16.1 IPsec 协议体系
| 组件 | 协议 | 功能 |
|---|---|---|
| 安全协议 | AH / ESP | 数据完整性/加密 |
| 密钥管理 | IKEv1 / IKEv2 | 协商安全参数 |
| 加密算法 | AES / 3DES | 数据加密 |
| 认证算法 | SHA2 / MD5 | 完整性验证 |
| DH 组 | Group 2/5/14/24 | 密钥交换 |
16.2 IPsec VPN 配置
# 华为设备 IPsec VPN 配置
# 1. 定义感兴趣流
[Router] acl 3001
[Router-acl-adv-3001] rule 5 permit ip source 192.168.1.0 0.0.0.255 \
destination 10.1.1.0 0.0.0.255
# 2. IKE 提议
[Router] ike proposal 1
[Router-ike-proposal-1] encryption-algorithm aes-256
[Router-ike-proposal-1] dh group14
[Router-ike-proposal-1] authentication-algorithm sha2-256
# 3. IKE 对等体
[Router] ike peer Peer1 v2
[Router-ike-peer-Peer1] ike-proposal 1
[Router-ike-peer-Peer1] pre-shared-key cipher Key@123
[Router-ike-peer-Peer1] remote-address 202.1.2.1
# 4. IPsec 提议
[Router] ipsec proposal Prop1
[Router-ipsec-proposal-Prop1] encapsulation-mode tunnel
[Router-ipsec-proposal-Prop1] transform esp
[Router-ipsec-proposal-Prop1] esp authentication-algorithm sha2-256
[Router-ipsec-proposal-Prop1] esp encryption-algorithm aes-256
# 5. IPsec 策略
[Router] ipsec policy Policy1 10 isakmp
[Router-ipsec-policy-isakmp-Policy1-10] ike-peer Peer1
[Router-ipsec-policy-isakmp-Policy1-10] proposal Prop1
[Router-ipsec-policy-isakmp-Policy1-10] security acl 3001
# 6. 应用策略
[Router] interface GigabitEthernet0/0/1
[Router-GE0/0/1] ipsec policy Policy1