前置知识: 高等数学

导数与微分典型例题

13 minIntermediate2026/6/14

导数与微分15道典型例题:求导法则、隐函数求导、参数方程求导、高阶导数等核心题型。

1. 复合函数求导

例1:求 y=ln⁡(sin⁡x)y = \ln(\sin\sqrt{x}) 的导数。

解:由链式法则:

y′=1sin⁡x⋅cos⁡x⋅12x=cot⁡x2xy' = \frac{1}{\sin\sqrt{x}} \cdot \cos\sqrt{x} \cdot \frac{1}{2\sqrt{x}} = \frac{\cot\sqrt{x}}{2\sqrt{x}}


例2:求 y=earctan⁡1xy = e^{\arctan\frac{1}{x}} 的导数。

解:

y′=earctan⁡1x⋅11+1x2⋅(−1x2)=earctan⁡1x⋅x21+x2⋅(−1x2)=−earctan⁡1x1+x2y' = e^{\arctan\frac{1}{x}} \cdot \frac{1}{1+\frac{1}{x^2}} \cdot \left(-\frac{1}{x^2}\right) = e^{\arctan\frac{1}{x}} \cdot \frac{x^2}{1+x^2} \cdot \left(-\frac{1}{x^2}\right) = -\frac{e^{\arctan\frac{1}{x}}}{1+x^2}

2. 隐函数求导

例3:设 x2+y2=25x^2 + y^2 = 25,求 dydx\frac{dy}{dx} 和 d2ydx2\frac{d^2y}{dx^2}。

解:两边对 xx 求导:

2x+2ydydx=0⇒dydx=−xy2x + 2y\frac{dy}{dx} = 0 \Rightarrow \frac{dy}{dx} = -\frac{x}{y}

再求二阶导:

d2ydx2=−y−xdydxy2=−y−x⋅(−xy)y2=−y2+x2y3=−25y3\frac{d^2y}{dx^2} = -\frac{y - x\frac{dy}{dx}}{y^2} = -\frac{y - x \cdot (-\frac{x}{y})}{y^2} = -\frac{y^2 + x^2}{y^3} = -\frac{25}{y^3}


例4:设 y=1+xeyy = 1 + x e^y,求 y′y' 和 y′′y''。

解:两边对 xx 求导:

y′=ey+xeyy′⇒y′(1−xey)=ey⇒y′=ey1−xey=ey2−yy' = e^y + x e^y y' \Rightarrow y'(1 - xe^y) = e^y \Rightarrow y' = \frac{e^y}{1-xe^y} = \frac{e^y}{2-y}

(因为 xey=y−1xe^y = y - 1)

y′′=eyy′(2−y)−ey(−y′)(2−y)2=eyy′(2−y+1)(2−y)2=eyy′(3−y)(2−y)2y'' = \frac{e^y y'(2-y) - e^y(-y')}{(2-y)^2} = \frac{e^y y'(2-y+1)}{(2-y)^2} = \frac{e^y y'(3-y)}{(2-y)^2}

代入 y′=ey2−yy' = \frac{e^y}{2-y}:

y′′=e2y(3−y)(2−y)3y'' = \frac{e^{2y}(3-y)}{(2-y)^3}

3. 参数方程求导

例5:设 {x=t−sin⁡ty=1−cos⁡t\begin{cases} x = t - \sin t \\ y = 1 - \cos t \end{cases},求 d2ydx2\frac{d^2y}{dx^2}。

解:

dydx=dy/dtdx/dt=sin⁡t1−cos⁡t\frac{dy}{dx} = \frac{dy/dt}{dx/dt} = \frac{\sin t}{1 - \cos t}

d2ydx2=ddt(sin⁡t1−cos⁡t)⋅1dx/dt=cos⁡t(1−cos⁡t)−sin⁡t⋅sin⁡t(1−cos⁡t)2⋅11−cos⁡t\frac{d^2y}{dx^2} = \frac{d}{dt}\left(\frac{\sin t}{1-\cos t}\right) \cdot \frac{1}{dx/dt} = \frac{\cos t(1-\cos t) - \sin t \cdot \sin t}{(1-\cos t)^2} \cdot \frac{1}{1-\cos t}

=cos⁡t−cos⁡2t−sin⁡2t(1−cos⁡t)3=cos⁡t−1(1−cos⁡t)3=−1(1−cos⁡t)2= \frac{\cos t - \cos^2 t - \sin^2 t}{(1-\cos t)^3} = \frac{\cos t - 1}{(1-\cos t)^3} = \frac{-1}{(1-\cos t)^2}

4. 对数求导法

例6:求 y=xsin⁡xy = x^{\sin x} 的导数。

解:取对数 ln⁡y=sin⁡x⋅ln⁡x\ln y = \sin x \cdot \ln x

y′y=cos⁡x⋅ln⁡x+sin⁡x⋅1x\frac{y'}{y} = \cos x \cdot \ln x + \sin x \cdot \frac{1}{x}

y′=xsin⁡x(cos⁡x⋅ln⁡x+sin⁡xx)y' = x^{\sin x}\left(\cos x \cdot \ln x + \frac{\sin x}{x}\right)


例7:求 y=(x−1)(x−2)(x−3)(x−4)3y = \sqrt[3]{\frac{(x-1)(x-2)}{(x-3)(x-4)}} 的导数。

解:取对数:

ln⁡∣y∣=13[ln⁡∣x−1∣+ln⁡∣x−2∣−ln⁡∣x−3∣−ln⁡∣x−4∣]\ln|y| = \frac{1}{3}[\ln|x-1| + \ln|x-2| - \ln|x-3| - \ln|x-4|]

y′y=13[1x−1+1x−2−1x−3−1x−4]\frac{y'}{y} = \frac{1}{3}\left[\frac{1}{x-1} + \frac{1}{x-2} - \frac{1}{x-3} - \frac{1}{x-4}\right]

y′=y3[1x−1+1x−2−1x−3−1x−4]y' = \frac{y}{3}\left[\frac{1}{x-1} + \frac{1}{x-2} - \frac{1}{x-3} - \frac{1}{x-4}\right]

5. 高阶导数

例8:求 y=1x2−3x+2y = \frac{1}{x^2 - 3x + 2} 的 nn 阶导数。

解:部分分式分解:

y=1(x−1)(x−2)=1x−2−1x−1y = \frac{1}{(x-1)(x-2)} = \frac{1}{x-2} - \frac{1}{x-1}

y(n)=(1x−2)(n)−(1x−1)(n)=(−1)nn!(x−2)n+1−(−1)nn!(x−1)n+1y^{(n)} = \left(\frac{1}{x-2}\right)^{(n)} - \left(\frac{1}{x-1}\right)^{(n)} = \frac{(-1)^n n!}{(x-2)^{n+1}} - \frac{(-1)^n n!}{(x-1)^{n+1}}

=(−1)nn![1(x−2)n+1−1(x−1)n+1]= (-1)^n n!\left[\frac{1}{(x-2)^{n+1}} - \frac{1}{(x-1)^{n+1}}\right]


例9:求 y=x2e2xy = x^2 e^{2x} 的 nn 阶导数。

解:利用莱布尼茨公式,设 u=x2u = x^2,v=e2xv = e^{2x}:

u′=2x,u′′=2,u(k)=0 (k≥3)u' = 2x, \quad u'' = 2, \quad u^{(k)} = 0 \ (k \geq 3)

v(k)=2ke2xv^{(k)} = 2^k e^{2x}

y(n)=∑k=0n(nk)u(n−k)v(k)=x2⋅2ne2x+n⋅2x⋅2n−1e2x+n(n−1)2⋅2⋅2n−2e2xy^{(n)} = \sum_{k=0}^{n}\binom{n}{k}u^{(n-k)}v^{(k)} = x^2 \cdot 2^n e^{2x} + n \cdot 2x \cdot 2^{n-1}e^{2x} + \frac{n(n-1)}{2} \cdot 2 \cdot 2^{n-2}e^{2x}

=2n−2e2x[4x2+4nx+n(n−1)]= 2^{n-2}e^{2x}\left[4x^2 + 4nx + n(n-1)\right]

6. 微分的计算与应用

例10:求 y=arctan⁡1+x1−xy = \arctan\frac{1+x}{1-x} 的微分 dydy。

解:

y′=11+(1+x1−x)2⋅(1−x)+(1+x)(1−x)2=(1−x)2(1−x)2+(1+x)2⋅2(1−x)2y' = \frac{1}{1+\left(\frac{1+x}{1-x}\right)^2} \cdot \frac{(1-x)+(1+x)}{(1-x)^2} = \frac{(1-x)^2}{(1-x)^2+(1+x)^2} \cdot \frac{2}{(1-x)^2}

=2(1−x)2+(1+x)2=22+2x2=11+x2= \frac{2}{(1-x)^2+(1+x)^2} = \frac{2}{2+2x^2} = \frac{1}{1+x^2}

dy=dx1+x2dy = \frac{dx}{1+x^2}


例11:利用微分近似计算 8.023\sqrt[3]{8.02}。

解:设 f(x)=x3f(x) = \sqrt[3]{x},x0=8x_0 = 8,Δx=0.02\Delta x = 0.02

f(x0+Δx)≈f(x0)+f′(x0)Δxf(x_0 + \Delta x) \approx f(x_0) + f'(x_0)\Delta x

f′(x)=13x−2/3,f′(8)=13⋅14=112f'(x) = \frac{1}{3}x^{-2/3}, \quad f'(8) = \frac{1}{3} \cdot \frac{1}{4} = \frac{1}{12}

8.023≈2+112×0.02=2+0.0212≈2.00167\sqrt[3]{8.02} \approx 2 + \frac{1}{12} \times 0.02 = 2 + \frac{0.02}{12} \approx 2.00167

7. 综合题型

例12:设 f(x)={x2x≤1ax+bx>1f(x) = \begin{cases} x^2 & x \leq 1 \\ ax + b & x > 1 \end{cases},确定 a,ba, b 使 f(x)f(x) 在 x=1x=1 处可导。

解:可导必连续,先求连续条件:

lim⁡x→1−f(x)=1,lim⁡x→1+f(x)=a+b\lim_{x \to 1^-} f(x) = 1, \quad \lim_{x \to 1^+} f(x) = a + b

连续:a+b=1a + b = 1

再求可导条件:

f−′(1)=lim⁡x→1−x2−1x−1=2f'_-(1) = \lim_{x \to 1^-} \frac{x^2 - 1}{x-1} = 2

f+′(1)=lim⁡x→1+ax+b−1x−1=af'_+(1) = \lim_{x \to 1^+} \frac{ax+b-1}{x-1} = a

可导:a=2a = 2,代入 b=1−a=−1b = 1 - a = -1。


例13:设 f(x)f(x) 在 x=ax = a 处可导,求 lim⁡h→0f(a+ph)−f(a−qh)h\lim_{h \to 0} \frac{f(a+ph) - f(a-qh)}{h}(p,q>0p, q > 0)。

解:

f(a+ph)−f(a−qh)h=p⋅f(a+ph)−f(a)ph+q⋅f(a)−f(a−qh)qh\frac{f(a+ph) - f(a-qh)}{h} = p \cdot \frac{f(a+ph) - f(a)}{ph} + q \cdot \frac{f(a) - f(a-qh)}{qh}

=p⋅f′(a)+q⋅f′(a)=(p+q)f′(a)= p \cdot f'(a) + q \cdot f'(a) = (p+q)f'(a)


例14:设 y=f(ln⁡x)y = f(\ln x),其中 ff 二阶可导,求 y′′y''。

解:

y′=f′(ln⁡x)⋅1xy' = f'(\ln x) \cdot \frac{1}{x}

y′′=f′′(ln⁡x)⋅1x2+f′(ln⁡x)⋅(−1x2)=f′′(ln⁡x)−f′(ln⁡x)x2y'' = f''(\ln x) \cdot \frac{1}{x^2} + f'(\ln x) \cdot \left(-\frac{1}{x^2}\right) = \frac{f''(\ln x) - f'(\ln x)}{x^2}


例15:证明:双曲线 xy=c2xy = c^2 上任一点处的切线与两坐标轴围成的三角形面积为常数。

证明:设切点为 (x0,y0)(x_0, y_0),其中 x0y0=c2x_0 y_0 = c^2。

由 y=c2xy = \frac{c^2}{x},y′=−c2x2y' = -\frac{c^2}{x^2},切线斜率 k=−c2x02k = -\frac{c^2}{x_0^2}。

切线方程:y−y0=−c2x02(x−x0)y - y_0 = -\frac{c^2}{x_0^2}(x - x_0)

令 y=0y = 0:xx 截距 =x0+y0x02c2=x0+c2⋅x0c2=2x0= x_0 + \frac{y_0 x_0^2}{c^2} = x_0 + \frac{c^2 \cdot x_0}{c^2} = 2x_0

令 x=0x = 0:yy 截距 =y0+c2x0=y0+y0=2y0= y_0 + \frac{c^2}{x_0} = y_0 + y_0 = 2y_0

面积 =12⋅2x0⋅2y0=2x0y0=2c2= \frac{1}{2} \cdot 2x_0 \cdot 2y_0 = 2x_0 y_0 = 2c^2(常数)。