前置知识: 高等数学

无穷级数与常微分方程典型例题

13 minIntermediate2026/6/14

无穷级数与常微分方程15道典型例题:级数审敛、幂级数展开、傅里叶级数、微分方程求解等核心题型。

1. 常数项级数审敛

例1:判断 ∑n=1∞n2n\sum_{n=1}^{\infty} \frac{n}{2^n} 的收敛性。

解:比值审敛法:

lim⁡n→∞an+1an=lim⁡n→∞n+12n+1⋅2nn=lim⁡n→∞n+12n=12<1\lim_{n \to \infty} \frac{a_{n+1}}{a_n} = \lim_{n \to \infty} \frac{n+1}{2^{n+1}} \cdot \frac{2^n}{n} = \lim_{n \to \infty} \frac{n+1}{2n} = \frac{1}{2} < 1

级数收敛。


例2:判断 ∑n=1∞1nnn\sum_{n=1}^{\infty} \frac{1}{n\sqrt[n]{n}} 的收敛性。

解:nn→1\sqrt[n]{n} \to 1(n→∞n \to \infty),故 1nnn∼1n\frac{1}{n\sqrt[n]{n}} \sim \frac{1}{n}

与调和级数比较:lim⁡n→∞1/(nnn)1/n=lim⁡n→∞1nn=1\lim_{n \to \infty} \frac{1/(n\sqrt[n]{n})}{1/n} = \lim_{n \to \infty} \frac{1}{\sqrt[n]{n}} = 1

调和级数发散,故原级数发散。


例3:判断 ∑n=1∞(−1)nln⁡nn\sum_{n=1}^{\infty} (-1)^n \frac{\ln n}{n} 的收敛性(条件收敛还是绝对收敛)。

解:

绝对值级数:∑ln⁡nn\sum \frac{\ln n}{n},因 ln⁡nn>1n\frac{\ln n}{n} > \frac{1}{n}(n≥3n \geq 3),发散。

原级数:莱布尼茨审敛法。

  • an=ln⁡nna_n = \frac{\ln n}{n},令 f(x)=ln⁡xxf(x) = \frac{\ln x}{x},f′(x)=1−ln⁡xx2<0f'(x) = \frac{1-\ln x}{x^2} < 0(x>ex > e),故 ana_n 递减(n≥3n \geq 3)
  • lim⁡n→∞ln⁡nn=0\lim_{n \to \infty} \frac{\ln n}{n} = 0

由莱布尼茨审敛法,级数收敛。但非绝对收敛,故条件收敛。

2. 幂级数

例4:求 ∑n=1∞xnn⋅3n\sum_{n=1}^{\infty} \frac{x^n}{n \cdot 3^n} 的收敛域。

解:

R=lim⁡n→∞anan+1=lim⁡n→∞(n+1)⋅3n+1n⋅3n=3R = \lim_{n \to \infty} \frac{a_n}{a_{n+1}} = \lim_{n \to \infty} \frac{(n+1) \cdot 3^{n+1}}{n \cdot 3^n} = 3

端点 x=3x = 3:∑1n\sum \frac{1}{n} 发散

端点 x=−3x = -3:∑(−1)nn\sum \frac{(-1)^n}{n} 收敛(莱布尼茨)

收敛域 [−3,3)[-3, 3)


例5:求 ∑n=0∞x2n+1(2n+1)!\sum_{n=0}^{\infty} \frac{x^{2n+1}}{(2n+1)!} 的和函数。

解:

∑n=0∞x2n+1(2n+1)!=x+x33!+x55!+⋯=sinh⁡x=ex−e−x2\sum_{n=0}^{\infty} \frac{x^{2n+1}}{(2n+1)!} = x + \frac{x^3}{3!} + \frac{x^5}{5!} + \cdots = \sinh x = \frac{e^x - e^{-x}}{2}


例6:求 ∑n=1∞nxn\sum_{n=1}^{\infty} nx^n 的和函数(∣x∣<1|x| < 1)。

解:设 S(x)=∑n=1∞nxn=x∑n=1∞nxn−1S(x) = \sum_{n=1}^{\infty} nx^n = x\sum_{n=1}^{\infty} nx^{n-1}

已知 ∑n=0∞xn=11−x\sum_{n=0}^{\infty} x^n = \frac{1}{1-x},两边求导:

∑n=1∞nxn−1=1(1−x)2\sum_{n=1}^{\infty} nx^{n-1} = \frac{1}{(1-x)^2}

S(x)=x(1−x)2S(x) = \frac{x}{(1-x)^2}

3. 函数展开为幂级数

例7:将 f(x)=1x2−3x+2f(x) = \frac{1}{x^2-3x+2} 展开为 xx 的幂级数。

解:

f(x)=1(x−1)(x−2)=1x−2−1x−1=11−x−12⋅11−x2f(x) = \frac{1}{(x-1)(x-2)} = \frac{1}{x-2} - \frac{1}{x-1} = \frac{1}{1-x} - \frac{1}{2}\cdot\frac{1}{1-\frac{x}{2}}

=∑n=0∞xn−12∑n=0∞xn2n=∑n=0∞(1−12n+1)xn= \sum_{n=0}^{\infty} x^n - \frac{1}{2}\sum_{n=0}^{\infty}\frac{x^n}{2^n} = \sum_{n=0}^{\infty}\left(1-\frac{1}{2^{n+1}}\right)x^n

收敛域 ∣x∣<1|x| < 1


例8:将 f(x)=arctan⁡xf(x) = \arctan x 展开为麦克劳林级数。

解:f′(x)=11+x2=∑n=0∞(−1)nx2nf'(x) = \frac{1}{1+x^2} = \sum_{n=0}^{\infty} (-1)^n x^{2n}(∣x∣<1|x| < 1)

arctan⁡x=∫0xdt1+t2=∑n=0∞(−1)nx2n+12n+1=x−x33+x55−⋯\arctan x = \int_0^x \frac{dt}{1+t^2} = \sum_{n=0}^{\infty} (-1)^n \frac{x^{2n+1}}{2n+1} = x - \frac{x^3}{3} + \frac{x^5}{5} - \cdots

4. 傅里叶级数

例9:将 f(x)=xf(x) = x(−π<x<π-\pi < x < \pi)展开为傅里叶级数。

解:f(x)f(x) 为奇函数,an=0a_n = 0

bn=1π∫−ππxsin⁡nx dx=2π∫0πxsin⁡nx dx=2π[−xcos⁡nxn+sin⁡nxn2]0πb_n = \frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^{\pi} x\sin nx\, dx = \frac{2}{\pi}\int_0^{\pi} x\sin nx\, dx = \frac{2}{\pi}\left[-\frac{x\cos nx}{n} + \frac{\sin nx}{n^2}\right]_0^{\pi}

=2π⋅(−1)n+1πn=2(−1)n+1n= \frac{2}{\pi} \cdot \frac{(-1)^{n+1}\pi}{n} = \frac{2(-1)^{n+1}}{n}

x=2∑n=1∞(−1)n+1nsin⁡nx=2(sin⁡x−sin⁡2x2+sin⁡3x3−⋯ )x = 2\sum_{n=1}^{\infty} \frac{(-1)^{n+1}}{n}\sin nx = 2\left(\sin x - \frac{\sin 2x}{2} + \frac{\sin 3x}{3} - \cdots\right)


例10:利用傅里叶级数求 ∑n=1∞1n2\sum_{n=1}^{\infty} \frac{1}{n^2} 的值。

解:将 f(x)=x2f(x) = x^2(−π≤x≤π-\pi \leq x \leq \pi)展开:

x2=π23+4∑n=1∞(−1)nn2cos⁡nxx^2 = \frac{\pi^2}{3} + 4\sum_{n=1}^{\infty} \frac{(-1)^n}{n^2}\cos nx

令 x=πx = \pi:

π2=π23+4∑n=1∞1n2\pi^2 = \frac{\pi^2}{3} + 4\sum_{n=1}^{\infty} \frac{1}{n^2}

∑n=1∞1n2=π26\sum_{n=1}^{\infty} \frac{1}{n^2} = \frac{\pi^2}{6}

5. 一阶微分方程

例11:求 y′−2x+1y=(x+1)3y' - \frac{2}{x+1}y = (x+1)^3 的通解。

解:一阶线性方程,P(x)=−2x+1P(x) = -\frac{2}{x+1},Q(x)=(x+1)3Q(x) = (x+1)^3

y=e∫2x+1dx[∫(x+1)3e−∫2x+1dxdx+C]y = e^{\int \frac{2}{x+1}dx}\left[\int (x+1)^3 e^{-\int\frac{2}{x+1}dx}dx + C\right]

=(x+1)2[∫(x+1)3⋅1(x+1)2dx+C]=(x+1)2[(x+1)22+C]= (x+1)^2\left[\int (x+1)^3 \cdot \frac{1}{(x+1)^2}dx + C\right] = (x+1)^2\left[\frac{(x+1)^2}{2} + C\right]

=(x+1)42+C(x+1)2= \frac{(x+1)^4}{2} + C(x+1)^2


例12:求 y′=yx+tan⁡yxy' = \frac{y}{x} + \tan\frac{y}{x} 的通解。

解:齐次方程,令 u=yxu = \frac{y}{x},y=xuy = xu,y′=u+xu′y' = u + xu'

u+xu′=u+tan⁡u⇒xu′=tan⁡uu + xu' = u + \tan u \Rightarrow xu' = \tan u

∫dutan⁡u=∫dxx⇒ln⁡∣sin⁡u∣=ln⁡∣x∣+C1\int \frac{du}{\tan u} = \int \frac{dx}{x} \Rightarrow \ln|\sin u| = \ln|x| + C_1

sin⁡yx=Cx\sin\frac{y}{x} = Cx

6. 二阶常系数线性方程

例13:求 y′′−4y′+3y=0y'' - 4y' + 3y = 0 的通解。

解:特征方程 r2−4r+3=0r^2 - 4r + 3 = 0,r1=1r_1 = 1,r2=3r_2 = 3

y=C1ex+C2e3xy = C_1 e^x + C_2 e^{3x}


例14:求 y′′+4y′+4y=e−2xy'' + 4y' + 4y = e^{-2x} 的通解。

解:特征方程 r2+4r+4=0r^2 + 4r + 4 = 0,r=−2r = -2(二重根)

齐次通解:Y=(C1+C2x)e−2xY = (C_1 + C_2 x)e^{-2x}

特解:设 y∗=Ax2e−2xy^* = Ax^2 e^{-2x}

y∗′=(2Ax−2Ax2)e−2xy^{*'} = (2Ax - 2Ax^2)e^{-2x},y∗′′=(2A−8Ax+4Ax2)e−2xy^{*''} = (2A - 8Ax + 4Ax^2)e^{-2x}

代入方程:2Ae−2x=e−2x2Ae^{-2x} = e^{-2x},A=12A = \frac{1}{2}

y=(C1+C2x)e−2x+x22e−2xy = (C_1 + C_2 x)e^{-2x} + \frac{x^2}{2}e^{-2x}

7. 综合题型

例15:设 f(x)f(x) 具有二阶连续导数,f(0)=0f(0) = 0,f′(0)=1f'(0) = 1,且

[x2y+f(xy)]dx+[f(xy)+y2]dy=0[x^2y + f(xy)]dx + [f(xy) + y^2]dy = 0

为全微分方程,求 f(x)f(x) 及其通解。

解:全微分条件 ∂P∂y=∂Q∂x\frac{\partial P}{\partial y} = \frac{\partial Q}{\partial x}:

x2+f′(xy)⋅x=f′(xy)⋅y+0x^2 + f'(xy) \cdot x = f'(xy) \cdot y + 0

x2+xf′(xy)=yf′(xy)x^2 + xf'(xy) = yf'(xy)

令 t=xyt = xy,则 x2=(y−x)f′(t)x^2 = (y-x)f'(t),这要求 f′(t)f'(t) 与 t=xyt = xy 有关而与 x,yx, y 分离,只有 x=yx = y 时成立。

重新分析:∂P∂y=x2+xf′(xy)\frac{\partial P}{\partial y} = x^2 + xf'(xy),∂Q∂x=yf′(xy)\frac{\partial Q}{\partial x} = yf'(xy)

x2+xf′(xy)=yf′(xy)⇒x2=(y−x)f′(xy)x^2 + xf'(xy) = yf'(xy) \Rightarrow x^2 = (y-x)f'(xy)

令 u=xyu = xy,取 y=1y = 1:x2=(1−x)f′(x)x^2 = (1-x)f'(x)

f′(x)=x21−x=−x−1+11−xf'(x) = \frac{x^2}{1-x} = -x - 1 + \frac{1}{1-x}

f(x)=−x22−x−ln⁡∣1−x∣+Cf(x) = -\frac{x^2}{2} - x - \ln|1-x| + C

由 f(0)=0f(0) = 0:C=0C = 0

f′(0)=0≠1f'(0) = 0 \neq 1,矛盾。需重新审视。

修正:取 x=1x = 1:1=(y−1)f′(y)1 = (y-1)f'(y),f′(y)=1y−1f'(y) = \frac{1}{y-1}

f(y)=ln⁡∣y−1∣+Cf(y) = \ln|y-1| + C,f(0)=ln⁡1+C=0f(0) = \ln 1 + C = 0,C=0C = 0

f′(0)=−1≠1f'(0) = -1 \neq 1,仍有矛盾。此题条件需调整,但核心方法为:利用全微分条件建立微分方程,再求解。