前置知识: 线性代数

特征值典型例题

12 minIntermediate2026/6/14

特征值与特征向量典型例题集锦,涵盖计算题、对角化判定、正交对角化、抽象矩阵特征值等题型。

1. 特征值计算

例1

求 A=(3−1−13)A = \begin{pmatrix} 3 & -1 \\ -1 & 3 \end{pmatrix} 的特征值与特征向量。

解:

∣A−λI∣=(3−λ)2−1=λ2−6λ+8=(λ−2)(λ−4)|A - \lambda I| = (3-\lambda)^2 - 1 = \lambda^2 - 6\lambda + 8 = (\lambda-2)(\lambda-4)

λ1=2\lambda_1 = 2:(A−2I)x=0(A - 2I)\boldsymbol{x} = 0,(1−1−11)x=0\begin{pmatrix} 1 & -1 \\ -1 & 1 \end{pmatrix}\boldsymbol{x} = 0,x1=(1,1)T\boldsymbol{x}_1 = (1, 1)^T

λ2=4\lambda_2 = 4:(A−4I)x=0(A - 4I)\boldsymbol{x} = 0,(−1−1−1−1)x=0\begin{pmatrix} -1 & -1 \\ -1 & -1 \end{pmatrix}\boldsymbol{x} = 0,x2=(1,−1)T\boldsymbol{x}_2 = (1, -1)^T

例2

求 A=(122212221)A = \begin{pmatrix} 1 & 2 & 2 \\ 2 & 1 & 2 \\ 2 & 2 & 1 \end{pmatrix} 的特征值与特征向量。

解:

∣A−λI∣=∣1−λ2221−λ2221−λ∣=(5−λ)(−1−λ)2|A - \lambda I| = \begin{vmatrix} 1-\lambda & 2 & 2 \\ 2 & 1-\lambda & 2 \\ 2 & 2 & 1-\lambda \end{vmatrix} = (5-\lambda)(-1-\lambda)^2

λ1=5\lambda_1 = 5,λ2=−1\lambda_2 = -1(二重)

λ1=5\lambda_1 = 5:x1=(1,1,1)T\boldsymbol{x}_1 = (1, 1, 1)^T

λ2=−1\lambda_2 = -1:(A+I)x=0(A + I)\boldsymbol{x} = 0,2x1+2x2+2x3=02x_1 + 2x_2 + 2x_3 = 0,即 x1+x2+x3=0x_1 + x_2 + x_3 = 0

x2=(−1,1,0)T\boldsymbol{x}_2 = (-1, 1, 0)^T,x3=(−1,0,1)T\boldsymbol{x}_3 = (-1, 0, 1)^T

2. 抽象矩阵的特征值

例3

设 AA 为三阶方阵,特征值为 1,−1,21, -1, 2,求 ∣A2+A−2I∣|A^2 + A - 2I|。

解:A2+A−2IA^2 + A - 2I 的特征值为 λ2+λ−2\lambda^2 + \lambda - 2:

λ=1\lambda = 1:1+1−2=01 + 1 - 2 = 0

λ=−1\lambda = -1:1−1−2=−21 - 1 - 2 = -2

λ=2\lambda = 2:4+2−2=44 + 2 - 2 = 4

∣A2+A−2I∣=0×(−2)×4=0|A^2 + A - 2I| = 0 \times (-2) \times 4 = 0

例4

设 AA 为三阶方阵,∣A∣=2|A| = 2,AA 的特征值为 1,2,11, 2, 1,求 ∣A∗−3A−1+2I∣|A^* - 3A^{-1} + 2I|。

解:A∗A^* 的特征值为 ∣A∣/λ|A|/\lambda:2,1,22, 1, 2。

A−1A^{-1} 的特征值为 1/λ1/\lambda:1,1/2,11, 1/2, 1。

A∗−3A−1+2IA^* - 3A^{-1} + 2I 的特征值为 ∣A∣/λ−3/λ+2|A|/\lambda - 3/\lambda + 2:

λ=1\lambda = 1:2−3+2=12 - 3 + 2 = 1

λ=2\lambda = 2:1−3/2+2=3/21 - 3/2 + 2 = 3/2

λ=1\lambda = 1:2−3+2=12 - 3 + 2 = 1

∣A∗−3A−1+2I∣=1×3/2×1=3/2|A^* - 3A^{-1} + 2I| = 1 \times 3/2 \times 1 = 3/2

例5

设 A2=AA^2 = A(幂等矩阵),r(A)=rr(A) = r,求 AA 的特征值。

解:设 Ax=λxA\boldsymbol{x} = \lambda\boldsymbol{x},则 A2x=λ2xA^2\boldsymbol{x} = \lambda^2\boldsymbol{x}。

由 A2=AA^2 = A:λ2=λ\lambda^2 = \lambda,λ(λ−1)=0\lambda(\lambda - 1) = 0,λ=0\lambda = 0 或 λ=1\lambda = 1。

tr(A)=λ1+⋯+λn=\text{tr}(A) = \lambda_1 + \cdots + \lambda_n = 特征值 11 的个数 =r(A)=r= r(A) = r。

故 AA 有 rr 个特征值 11 和 n−rn - r 个特征值 00。

3. 对角化判定

例6

判断 A=(110010002)A = \begin{pmatrix} 1 & 1 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 2 \end{pmatrix} 是否可对角化。

解:特征值 λ1=1\lambda_1 = 1(二重),λ2=2\lambda_2 = 2。

λ1=1\lambda_1 = 1:A−I=(010000001)A - I = \begin{pmatrix} 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{pmatrix},r(A−I)=2r(A - I) = 2,几何重数 =3−2=1<2= 3 - 2 = 1 < 2。

AA 不可对角化。

例7

设 A=(a000b100b)A = \begin{pmatrix} a & 0 & 0 \\ 0 & b & 1 \\ 0 & 0 & b \end{pmatrix},讨论 AA 可对角化的条件。

解:特征值 λ1=a\lambda_1 = a,λ2=b\lambda_2 = b(二重)。

λ2=b\lambda_2 = b:A−bI=(a−b00001000)A - bI = \begin{pmatrix} a-b & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix}

当 a≠ba \neq b 时:r(A−bI)=2r(A - bI) = 2,几何重数 =1<2= 1 < 2,不可对角化。

当 a=ba = b 时:A−bI=(000001000)A - bI = \begin{pmatrix} 0 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix},r(A−bI)=1r(A - bI) = 1,几何重数 =2== 2 = 代数重数,可对角化。

4. 正交对角化

例8

将 A=(1−2−21)A = \begin{pmatrix} 1 & -2 \\ -2 & 1 \end{pmatrix} 正交对角化。

解:

∣A−λI∣=(1−λ)2−4=(λ−3)(λ+1)|A - \lambda I| = (1-\lambda)^2 - 4 = (\lambda-3)(\lambda+1)

λ1=3\lambda_1 = 3,λ2=−1\lambda_2 = -1

λ1=3\lambda_1 = 3:x1=(1,−1)T\boldsymbol{x}_1 = (1, -1)^T,单位化 q1=12(1,−1)T\boldsymbol{q}_1 = \frac{1}{\sqrt{2}}(1, -1)^T

λ2=−1\lambda_2 = -1:x2=(1,1)T\boldsymbol{x}_2 = (1, 1)^T,单位化 q2=12(1,1)T\boldsymbol{q}_2 = \frac{1}{\sqrt{2}}(1, 1)^T

Q=12(11−11),Λ=(300−1)Q = \frac{1}{\sqrt{2}}\begin{pmatrix} 1 & 1 \\ -1 & 1 \end{pmatrix}, \quad \Lambda = \begin{pmatrix} 3 & 0 \\ 0 & -1 \end{pmatrix}

5. 综合题

例9

设 AA 为三阶实对称矩阵,r(A)=2r(A) = 2,A2+2A=OA^2 + 2A = O,求 AA 的特征值及 ∣A+I∣|A + I|。

解:设 λ\lambda 为 AA 的特征值,λ2+2λ=0\lambda^2 + 2\lambda = 0,λ=0\lambda = 0 或 λ=−2\lambda = -2。

AA 为实对称矩阵,可对角化。r(A)=2r(A) = 2,故特征值 00 的个数为 3−2=13 - 2 = 1,特征值 −2-2 的个数为 22。

AA 的特征值为 0,−2,−20, -2, -2。

∣A+I∣=1×(−1)×(−1)=1|A + I| = 1 \times (-1) \times (-1) = 1。

例10

设 AA 为 nn 阶实对称矩阵,A2=IA^2 = I,r(A+I)=rr(A + I) = r,求 ∣A−2I∣|A - 2I|。

解:λ2=1\lambda^2 = 1,λ=±1\lambda = \pm 1。

A+IA + I 的特征值为 λ+1\lambda + 1:22(对应 λ=1\lambda = 1)和 00(对应 λ=−1\lambda = -1)。

r(A+I)=r(A + I) = 特征值 22 的个数 =r= r。

故 AA 有 rr 个特征值 11 和 n−rn - r 个特征值 −1-1。

A−2IA - 2I 的特征值为 1−2=−11 - 2 = -1(rr 个)和 −1−2=−3-1 - 2 = -3(n−rn - r 个)。

∣A−2I∣=(−1)r⋅(−3)n−r|A - 2I| = (-1)^r \cdot (-3)^{n-r}

例11

设 AA 为 nn 阶方阵,α,β\boldsymbol{\alpha}, \boldsymbol{\beta} 为 nn 维非零列向量,A=αβTA = \boldsymbol{\alpha}\boldsymbol{\beta}^T,βTα=k\boldsymbol{\beta}^T\boldsymbol{\alpha} = k,求 AA 的特征值与特征向量。

解:Aα=αβTα=kαA\boldsymbol{\alpha} = \boldsymbol{\alpha}\boldsymbol{\beta}^T\boldsymbol{\alpha} = k\boldsymbol{\alpha}

λ=k\lambda = k 是特征值,α\boldsymbol{\alpha} 是对应的特征向量。

Ax=α(βTx)=0A\boldsymbol{x} = \boldsymbol{\alpha}(\boldsymbol{\beta}^T\boldsymbol{x}) = 0 当 βTx=0\boldsymbol{\beta}^T\boldsymbol{x} = 0 时。

r(A)=1r(A) = 1(α≠0\boldsymbol{\alpha} \neq 0),00 的代数重数为 n−1n - 1。

AA 的特征值为 kk(单根)和 00(n−1n-1 重)。

当 k≠0k \neq 0 时,AA 可对角化(几何重数 =n−r(A)=n−1== n - r(A) = n - 1 = 代数重数)。

例12

设 AA 为 nn 阶正交矩阵,证明:若 ∣A∣=1|A| = 1 且 nn 为奇数,则 11 是 AA 的特征值;若 ∣A∣=−1|A| = -1,则 −1-1 是 AA 的特征值。

证明:

∣A∣=1|A| = 1,nn 为奇数:

∣A−I∣=∣A−AAT∣=∣A(I−AT)∣=∣A∣⋅∣I−AT∣=∣(I−A)T∣=∣I−A∣=−∣A−I∣|A - I| = |A - AA^T| = |A(I - A^T)| = |A| \cdot |I - A^T| = |(I - A)^T| = |I - A| = -|A - I|

(∣I−A∣=∣−(A−I)∣=(−1)n∣A−I∣=−∣A−I∣|I - A| = |-(A - I)| = (-1)^n|A - I| = -|A - I|,nn 为奇数)

故 2∣A−I∣=02|A - I| = 0,∣A−I∣=0|A - I| = 0,11 是特征值。

∣A∣=−1|A| = -1:

∣A+I∣=∣A+AAT∣=∣A(I+AT)∣=∣A∣⋅∣I+AT∣=−∣I+A∣=−∣A+I∣|A + I| = |A + AA^T| = |A(I + A^T)| = |A| \cdot |I + A^T| = -|I + A| = -|A + I|

故 2∣A+I∣=02|A + I| = 0,∣A+I∣=0|A + I| = 0,−1-1 是特征值。