前置知识: 线性代数

二次型典型例题

11 minIntermediate2026/6/14

二次型典型例题集锦,涵盖标准形与规范形、正定性判定、合同判定、含参数二次型等题型。

1. 化标准形与规范形

例1

用配方法将 f=x12−2x22+x32+2x1x2+4x1x3+2x2x3f = x_1^2 - 2x_2^2 + x_3^2 + 2x_1x_2 + 4x_1x_3 + 2x_2x_3 化为标准形和规范形。

解:

f=(x1+x2+2x3)2−x22−4x32−4x2x3−2x22+x32+2x2x3f = (x_1 + x_2 + 2x_3)^2 - x_2^2 - 4x_3^2 - 4x_2x_3 - 2x_2^2 + x_3^2 + 2x_2x_3

=(x1+x2+2x3)2−3x22−2x2x3−3x32= (x_1 + x_2 + 2x_3)^2 - 3x_2^2 - 2x_2x_3 - 3x_3^2

=(x1+x2+2x3)2−3(x2+13x3)2+13x32−3x32= (x_1 + x_2 + 2x_3)^2 - 3(x_2 + \frac{1}{3}x_3)^2 + \frac{1}{3}x_3^2 - 3x_3^2

=(x1+x2+2x3)2−3(x2+13x3)2−83x32= (x_1 + x_2 + 2x_3)^2 - 3(x_2 + \frac{1}{3}x_3)^2 - \frac{8}{3}x_3^2

标准形:f=y12−3y22−83y32f = y_1^2 - 3y_2^2 - \frac{8}{3}y_3^2

规范形:f=z12−z22−z32f = z_1^2 - z_2^2 - z_3^2

正惯性指数 p=1p = 1,负惯性指数 q=2q = 2。

例2

用正交变换将 f=2x12+5x22+5x32+4x1x2−4x1x3−8x2x3f = 2x_1^2 + 5x_2^2 + 5x_3^2 + 4x_1x_2 - 4x_1x_3 - 8x_2x_3 化为标准形。

解:

A=(22−225−4−2−45)A = \begin{pmatrix} 2 & 2 & -2 \\ 2 & 5 & -4 \\ -2 & -4 & 5 \end{pmatrix}

∣A−λI∣=∣2−λ2−225−λ−4−2−45−λ∣=(10−λ)(1−λ)2|A - \lambda I| = \begin{vmatrix} 2-\lambda & 2 & -2 \\ 2 & 5-\lambda & -4 \\ -2 & -4 & 5-\lambda \end{vmatrix} = (10-\lambda)(1-\lambda)^2

λ1=10\lambda_1 = 10,λ2=λ3=1\lambda_2 = \lambda_3 = 1

标准形:f=10y12+y22+y32f = 10y_1^2 + y_2^2 + y_3^2

2. 正定性判定

例3

判断 f=x12+4x22+x32+2tx1x2+2x1x3+6x2x3f = x_1^2 + 4x_2^2 + x_3^2 + 2tx_1x_2 + 2x_1x_3 + 6x_2x_3 的正定性。

解:

A=(1t1t43131)A = \begin{pmatrix} 1 & t & 1 \\ t & 4 & 3 \\ 1 & 3 & 1 \end{pmatrix}

Δ1=1>0\Delta_1 = 1 > 0

Δ2=4−t2>0⇒∣t∣<2\Delta_2 = 4 - t^2 > 0 \Rightarrow |t| < 2

Δ3=∣A∣=1(4−9)−t(t−3)+1(3t−4)=−5−t2+3t+3t−4=−t2+6t−9=−(t−3)2\Delta_3 = |A| = 1(4-9) - t(t-3) + 1(3t-4) = -5 - t^2 + 3t + 3t - 4 = -t^2 + 6t - 9 = -(t-3)^2

Δ3=−(t−3)2≤0\Delta_3 = -(t-3)^2 \leq 0,等号在 t=3t = 3 时成立。

但 t=3t = 3 时 Δ2=4−9=−5<0\Delta_2 = 4 - 9 = -5 < 0,不满足。

故对任何 tt,ff 都不是正定的。

例4

设 AA 为 nn 阶正定矩阵,BB 为 nn 阶半正定矩阵,证明 A+BA + B 正定。

证明:对任意 x≠0\boldsymbol{x} \neq 0:

xT(A+B)x=xTAx+xTBx\boldsymbol{x}^T(A+B)\boldsymbol{x} = \boldsymbol{x}^TA\boldsymbol{x} + \boldsymbol{x}^TB\boldsymbol{x}

AA 正定:xTAx>0\boldsymbol{x}^TA\boldsymbol{x} > 0

BB 半正定:xTBx≥0\boldsymbol{x}^TB\boldsymbol{x} \geq 0

故 xT(A+B)x>0\boldsymbol{x}^T(A+B)\boldsymbol{x} > 0,A+BA + B 正定。

3. 合同判定

例5

判断 A=(1221)A = \begin{pmatrix} 1 & 2 \\ 2 & 1 \end{pmatrix} 与 B=(−122−1)B = \begin{pmatrix} -1 & 2 \\ 2 & -1 \end{pmatrix} 是否合同。

解:AA 的特征值为 3,−13, -1,p=1,q=1p = 1, q = 1。

BB 的特征值为 1,−31, -3,p=1,q=1p = 1, q = 1。

pp 和 qq 相同,故 AA 与 BB 合同。

例6

设 AA 为三阶实对称矩阵,r(A)=2r(A) = 2,f=xTAxf = \boldsymbol{x}^TA\boldsymbol{x} 的规范形为 y12−y22y_1^2 - y_2^2,求 AA 的特征值。

解:规范形为 y12−y22y_1^2 - y_2^2,正惯性指数 p=1p = 1,负惯性指数 q=1q = 1,秩 r=2r = 2。

AA 的特征值为 λ1>0\lambda_1 > 0,λ2<0\lambda_2 < 0,λ3=0\lambda_3 = 0。

具体值无法确定,但符号为正、负、零。

4. 含参数二次型

例7

设 f=x12+x22+x32+2λx1x2+2x1x3+2μx2x3f = x_1^2 + x_2^2 + x_3^2 + 2\lambda x_1x_2 + 2x_1x_3 + 2\mu x_2x_3,当 λ,μ\lambda, \mu 满足什么条件时,ff 正定?

解:

A=(1λ1λ1μ1μ1)A = \begin{pmatrix} 1 & \lambda & 1 \\ \lambda & 1 & \mu \\ 1 & \mu & 1 \end{pmatrix}

Δ1=1>0\Delta_1 = 1 > 0

Δ2=1−λ2>0⇒∣λ∣<1\Delta_2 = 1 - \lambda^2 > 0 \Rightarrow |\lambda| < 1

Δ3=∣A∣=1(1−μ2)−λ(λ−μ)+1(λμ−1)=1−μ2−λ2+λμ+λμ−1=2λμ−λ2−μ2=−(λ−μ)2\Delta_3 = |A| = 1(1 - \mu^2) - \lambda(\lambda - \mu) + 1(\lambda\mu - 1) = 1 - \mu^2 - \lambda^2 + \lambda\mu + \lambda\mu - 1 = 2\lambda\mu - \lambda^2 - \mu^2 = -(\lambda - \mu)^2

Δ3>0⇒−(λ−μ)2>0\Delta_3 > 0 \Rightarrow -(\lambda - \mu)^2 > 0,不可能!

故 ff 不可能正定(除非 λ=μ\lambda = \mu 且 Δ3=0\Delta_3 = 0,此时半正定)。

实际上,∣A∣=−(λ−μ)2≤0|A| = -(\lambda - \mu)^2 \leq 0,ff 不可能正定。

例8

设二次型 f(x1,x2,x3)=(1−a)x12+(1−a)x22+2x32+2(1+a)x1x2f(x_1, x_2, x_3) = (1 - a)x_1^2 + (1 - a)x_2^2 + 2x_3^2 + 2(1 + a)x_1x_2 的秩为 2,求 aa 及正惯性指数。

解:

A=(1−a1+a01+a1−a0002)A = \begin{pmatrix} 1-a & 1+a & 0 \\ 1+a & 1-a & 0 \\ 0 & 0 & 2 \end{pmatrix}

∣A∣=2[(1−a)2−(1+a)2]=2[(1−2a+a2)−(1+2a+a2)]=2⋅(−4a)=−8a|A| = 2[(1-a)^2 - (1+a)^2] = 2[(1-2a+a^2) - (1+2a+a^2)] = 2 \cdot (-4a) = -8a

r(A)=2⇒∣A∣=0⇒a=0r(A) = 2 \Rightarrow |A| = 0 \Rightarrow a = 0

当 a=0a = 0 时:A=(110110002)A = \begin{pmatrix} 1 & 1 & 0 \\ 1 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 2 \end{pmatrix}

r(A)=2r(A) = 2

特征值:∣1−λ1011−λ0002−λ∣=(2−λ)[(1−λ)2−1]=(2−λ)λ(λ−2)=−λ(2−λ)2\begin{vmatrix} 1-\lambda & 1 & 0 \\ 1 & 1-\lambda & 0 \\ 0 & 0 & 2-\lambda \end{vmatrix} = (2-\lambda)[(1-\lambda)^2 - 1] = (2-\lambda)\lambda(\lambda - 2) = -\lambda(2-\lambda)^2

λ1=0\lambda_1 = 0,λ2=2\lambda_2 = 2(二重)

正惯性指数 p=2p = 2。

5. 综合证明题

例9

设 AA 为 nn 阶实对称矩阵,证明 AA 正定   ⟺  \iff 存在可逆矩阵 BB 使得 A=BTBA = B^TB。

证明:

⇒\Rightarrow:AA 正定,合同于 II,存在可逆 CC 使得 CTAC=IC^TAC = I,A=(C−1)TC−1A = (C^{-1})^TC^{-1},取 B=C−1B = C^{-1}。

⇐\Leftarrow:A=BTBA = B^TB,xTAx=xTBTBx=∥Bx∥2≥0\boldsymbol{x}^TA\boldsymbol{x} = \boldsymbol{x}^TB^TB\boldsymbol{x} = \|B\boldsymbol{x}\|^2 \geq 0。BB 可逆,x≠0⇒Bx≠0⇒∥Bx∥2>0\boldsymbol{x} \neq 0 \Rightarrow B\boldsymbol{x} \neq 0 \Rightarrow \|B\boldsymbol{x}\|^2 > 0。AA 正定。

例10

设 AA 为 nn 阶正定矩阵,xTAx=1\boldsymbol{x}^TA\boldsymbol{x} = 1 表示 Rn\mathbb{R}^n 中的椭球面,证明该椭球面的体积为 V=ωn∣A∣V = \dfrac{\omega_n}{\sqrt{|A|}},其中 ωn\omega_n 是单位球的体积。

证明:A=QΛQTA = Q\Lambda Q^T,令 x=QΛ−1/2y\boldsymbol{x} = Q\Lambda^{-1/2}\boldsymbol{y},则 xTAx=yTy=1\boldsymbol{x}^TA\boldsymbol{x} = \boldsymbol{y}^T\boldsymbol{y} = 1。

变换的雅可比行列式为 ∣QΛ−1/2∣=∣Λ∣−1/2=∣A∣−1/2|Q\Lambda^{-1/2}| = |\Lambda|^{-1/2} = |A|^{-1/2}。

V=ωn⋅∣A∣−1/2=ωn∣A∣V = \omega_n \cdot |A|^{-1/2} = \dfrac{\omega_n}{\sqrt{|A|}}。