前置知识: 线性代数

矩阵对角化

10 minIntermediate2026/6/14

相似矩阵的定义与性质,矩阵可对角化的条件与判别,对角化的步骤与方法。

1. 相似矩阵

1.1 定义

设 A,BA, B 为 nn 阶方阵,若存在可逆矩阵 PP,使得:

B=P−1APB = P^{-1}AP

则称 AA 与 BB 相似,记作 A∼BA \sim B。

1.2 相似关系的性质

  1. 自反性:A∼AA \sim A
  2. 对称性:A∼B⇒B∼AA \sim B \Rightarrow B \sim A
  3. 传递性:A∼B,B∼C⇒A∼CA \sim B, B \sim C \Rightarrow A \sim C

1.3 相似矩阵的共同性质

若 A∼BA \sim B,则:

  1. ∣A∣=∣B∣|A| = |B|
  2. tr(A)=tr(B)\text{tr}(A) = \text{tr}(B)
  3. r(A)=r(B)r(A) = r(B)
  4. AA 和 BB 有相同的特征值(含重数)
  5. ∣A−λI∣=∣B−λI∣|A - \lambda I| = |B - \lambda I|(特征多项式相同)
  6. AA 可逆   ⟺  \iff BB 可逆
  7. Ak∼BkA^k \sim B^k
  8. f(A)∼f(B)f(A) \sim f(B)(ff 为多项式)

1.4 相似的必要条件

以上性质都是相似的必要条件,但不是充分条件。两个矩阵有相同的特征值不一定相似。

反例:A=(1001)A = \begin{pmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 1 \end{pmatrix},B=(1101)B = \begin{pmatrix} 1 & 1 \\ 0 & 1 \end{pmatrix}

特征值都是 1,11, 1,但 AA 不相似于 BB(A=IA = I 只与自身相似)。

2. 矩阵可对角化的条件

2.1 定义

若 AA 相似于对角矩阵,即存在可逆矩阵 PP 使得 P−1AP=ΛP^{-1}AP = \Lambda(对角矩阵),则称 AA 可对角化。

2.2 可对角化的等价条件

以下条件等价:

  1. AA 可对角化
  2. AA 有 nn 个线性无关的特征向量
  3. 每个特征值的几何重数等于代数重数

2.3 充分条件

  1. AA 有 nn 个互不相同的特征值 ⇒\Rightarrow AA 可对角化
  2. AA 为实对称矩阵 ⇒\Rightarrow AA 可对角化(且可正交对角化)

2.4 不可对角化的情形

若某个特征值的几何重数小于代数重数,则 AA 不可对角化。

示例:A=(1101)A = \begin{pmatrix} 1 & 1 \\ 0 & 1 \end{pmatrix}

特征值 λ=1\lambda = 1(二重),A−I=(0100)A - I = \begin{pmatrix} 0 & 1 \\ 0 & 0 \end{pmatrix},r(A−I)=1r(A - I) = 1。

几何重数 =2−1=1<2== 2 - 1 = 1 < 2 = 代数重数,故 AA 不可对角化。

3. 对角化的步骤

3.1 步骤

  1. 求出 AA 的所有特征值 λ1,λ2,…,λn\lambda_1, \lambda_2, \ldots, \lambda_n
  2. 对每个特征值 λi\lambda_i,求 (A−λiI)x=0(A - \lambda_i I)\boldsymbol{x} = 0 的基础解系
  3. 判断是否有 nn 个线性无关的特征向量
  4. 若有,以这 nn 个特征向量为列构造 PP,则 P−1AP=ΛP^{-1}AP = \Lambda

3.2 完整示例

将 A=(0100016−116)A = \begin{pmatrix} 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \\ 6 & -11 & 6 \end{pmatrix} 对角化。

步骤1:特征值 λ1=1\lambda_1 = 1,λ2=2\lambda_2 = 2,λ3=3\lambda_3 = 3。

步骤2:

对 λ1=1\lambda_1 = 1:(A−I)x=0(A - I)\boldsymbol{x} = 0

(−1100−116−115)→(1−1001−10−55)→(10−101−1000)\begin{pmatrix} -1 & 1 & 0 \\ 0 & -1 & 1 \\ 6 & -11 & 5 \end{pmatrix} \to \begin{pmatrix} 1 & -1 & 0 \\ 0 & 1 & -1 \\ 0 & -5 & 5 \end{pmatrix} \to \begin{pmatrix} 1 & 0 & -1 \\ 0 & 1 & -1 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix}

x1=(1,1,1)T\boldsymbol{x}_1 = (1, 1, 1)^T

对 λ2=2\lambda_2 = 2:(A−2I)x=0(A - 2I)\boldsymbol{x} = 0

(−2100−216−114)→(10−1/401−1/2000)\begin{pmatrix} -2 & 1 & 0 \\ 0 & -2 & 1 \\ 6 & -11 & 4 \end{pmatrix} \to \begin{pmatrix} 1 & 0 & -1/4 \\ 0 & 1 & -1/2 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix}

x2=(1,2,4)T\boldsymbol{x}_2 = (1, 2, 4)^T

对 λ3=3\lambda_3 = 3:(A−3I)x=0(A - 3I)\boldsymbol{x} = 0

(−3100−316−113)→(10−1/901−1/3000)\begin{pmatrix} -3 & 1 & 0 \\ 0 & -3 & 1 \\ 6 & -11 & 3 \end{pmatrix} \to \begin{pmatrix} 1 & 0 & -1/9 \\ 0 & 1 & -1/3 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix}

x3=(1,3,9)T\boldsymbol{x}_3 = (1, 3, 9)^T

步骤3:三个特征值互不相同,特征向量线性无关。

步骤4:

P=(111123149),Λ=(100020003)P = \begin{pmatrix} 1 & 1 & 1 \\ 1 & 2 & 3 \\ 1 & 4 & 9 \end{pmatrix}, \quad \Lambda = \begin{pmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 2 & 0 \\ 0 & 0 & 3 \end{pmatrix}

P−1AP=ΛP^{-1}AP = \Lambda

4. 对角化的应用

4.1 求矩阵的幂

若 A=PΛP−1A = P\Lambda P^{-1},则 Ak=PΛkP−1A^k = P\Lambda^k P^{-1}。

示例:设 A=(2112)A = \begin{pmatrix} 2 & 1 \\ 1 & 2 \end{pmatrix},求 A10A^{10}。

AA 的特征值为 1,31, 3,特征向量 (1,−1)T,(1,1)T(1, -1)^T, (1, 1)^T。

P=(11−11),Λ=(1003)P = \begin{pmatrix} 1 & 1 \\ -1 & 1 \end{pmatrix}, \quad \Lambda = \begin{pmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 3 \end{pmatrix}

A10=PΛ10P−1=(11−11)(100310)12(1−111)A^{10} = P\Lambda^{10}P^{-1} = \begin{pmatrix} 1 & 1 \\ -1 & 1 \end{pmatrix}\begin{pmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 3^{10} \end{pmatrix}\frac{1}{2}\begin{pmatrix} 1 & -1 \\ 1 & 1 \end{pmatrix}

=12(1+310−1+310−1+3101+310)= \frac{1}{2}\begin{pmatrix} 1 + 3^{10} & -1 + 3^{10} \\ -1 + 3^{10} & 1 + 3^{10} \end{pmatrix}

4.2 求矩阵多项式

若 A=PΛP−1A = P\Lambda P^{-1},则 f(A)=Pf(Λ)P−1f(A) = Pf(\Lambda)P^{-1}。

4.3 解微分方程组

dxdt=Ax\dfrac{d\boldsymbol{x}}{dt} = A\boldsymbol{x} 的通解为 x(t)=eAtx(0)\boldsymbol{x}(t) = e^{At}\boldsymbol{x}(0)。

若 A=PΛP−1A = P\Lambda P^{-1},则 eAt=PeΛtP−1e^{At} = Pe^{\Lambda t}P^{-1}。

5. 典型例题

例1

设 A=(100011002)A = \begin{pmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 1 \\ 0 & 0 & 2 \end{pmatrix},判断 AA 是否可对角化。

解:特征值 λ1=1\lambda_1 = 1(二重),λ2=2\lambda_2 = 2。

对 λ1=1\lambda_1 = 1:A−I=(000001001)A - I = \begin{pmatrix} 0 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \\ 0 & 0 & 1 \end{pmatrix},r(A−I)=1r(A - I) = 1,几何重数 =3−1=2== 3 - 1 = 2 = 代数重数。

对 λ2=2\lambda_2 = 2:A−2I=(−1000−11000)A - 2I = \begin{pmatrix} -1 & 0 & 0 \\ 0 & -1 & 1 \\ 0 & 0 & 0 \end{pmatrix},r(A−2I)=2r(A - 2I) = 2,几何重数 =3−2=1== 3 - 2 = 1 = 代数重数。

AA 可对角化。

例2

设 A∼BA \sim B,AA 的特征值为 1,2,31, 2, 3,求 B−1B^{-1} 的特征值。

解:BB 与 AA 有相同的特征值 1,2,31, 2, 3。B−1B^{-1} 的特征值为 1,1/2,1/31, 1/2, 1/3。