矩阵运算

11 minBeginner2026/6/14

矩阵的加法、减法、乘法运算,矩阵的转置,方阵的幂,矩阵运算的性质与法则。

1. 矩阵的基本概念

1.1 矩阵的定义

m×nm \times n 个数 aija_{ij} 排成的 mmnn 列的数表称为 m×nm \times n 矩阵,记作:

A=(a11a12a1na21a22a2nam1am2amn)=(aij)m×nA = \begin{pmatrix} a_{11} & a_{12} & \cdots & a_{1n} \\ a_{21} & a_{22} & \cdots & a_{2n} \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ a_{m1} & a_{m2} & \cdots & a_{mn} \end{pmatrix} = (a_{ij})_{m \times n}

1.2 特殊矩阵

  • 零矩阵:所有元素为零的矩阵,记作 OO
  • 单位矩阵:主对角线为1,其余为0的方阵,记作 IIEE
  • 对角矩阵:非主对角线元素全为零的方阵,记作 diag(d1,d2,,dn)\text{diag}(d_1, d_2, \ldots, d_n)
  • 数量矩阵kIkIkk 为常数)
  • 三角矩阵:上三角矩阵、下三角矩阵

2. 矩阵的加法

2.1 定义

A=(aij)m×nA = (a_{ij})_{m \times n}B=(bij)m×nB = (b_{ij})_{m \times n},则:

A+B=(aij+bij)m×nA + B = (a_{ij} + b_{ij})_{m \times n}

注意:只有同型矩阵(行数和列数分别相同)才能相加。

2.2 运算律

  1. 交换律A+B=B+AA + B = B + A
  2. 结合律(A+B)+C=A+(B+C)(A + B) + C = A + (B + C)
  3. 零矩阵A+O=AA + O = A
  4. 负矩阵A+(A)=OA + (-A) = O,其中 A=(aij)-A = (-a_{ij})

3. 矩阵的数乘

3.1 定义

A=(aij)m×nA = (a_{ij})_{m \times n}kk 为常数,则:

kA=(kaij)m×nkA = (ka_{ij})_{m \times n}

3.2 运算律

  1. k(A+B)=kA+kBk(A + B) = kA + kB
  2. (k+l)A=kA+lA(k + l)A = kA + lA
  3. (kl)A=k(lA)(kl)A = k(lA)
  4. 1A=A1 \cdot A = A

4. 矩阵的乘法

4.1 定义

A=(aij)m×sA = (a_{ij})_{m \times s}B=(bij)s×nB = (b_{ij})_{s \times n},则乘积 AB=(cij)m×nAB = (c_{ij})_{m \times n},其中:

cij=k=1saikbkj=ai1b1j+ai2b2j++aisbsjc_{ij} = \sum_{k=1}^{s} a_{ik}b_{kj} = a_{i1}b_{1j} + a_{i2}b_{2j} + \cdots + a_{is}b_{sj}

关键AA 的列数必须等于 BB 的行数才能相乘。

4.2 运算律

  1. 结合律(AB)C=A(BC)(AB)C = A(BC)
  2. 分配律A(B+C)=AB+ACA(B + C) = AB + AC(A+B)C=AC+BC(A + B)C = AC + BC
  3. 数乘结合k(AB)=(kA)B=A(kB)k(AB) = (kA)B = A(kB)
  4. 单位矩阵AI=IA=AAI = IA = A

4.3 矩阵乘法不满足的运算律

1. 交换律一般不成立ABBAAB \neq BA(一般情况下)

  • ABAB 有意义时 BABA 未必有意义
  • 即使 ABABBABA 都有意义,它们也未必同型
  • 即使同型,ABABBABA 也未必相等

2. 消去律不成立

  • AB=ACAB = ACAOA \neq O,不能推出 B=CB = C
  • AB=OAB = O,不能推出 A=OA = OB=OB = O

示例:设 A=(1111)A = \begin{pmatrix} 1 & 1 \\ 1 & 1 \end{pmatrix}B=(1111)B = \begin{pmatrix} 1 & -1 \\ -1 & 1 \end{pmatrix},则 AB=OAB = O,但 AOA \neq OBOB \neq O

4.4 乘法示例

A=(1234)A = \begin{pmatrix} 1 & 2 \\ 3 & 4 \end{pmatrix}B=(5678)B = \begin{pmatrix} 5 & 6 \\ 7 & 8 \end{pmatrix},则:

AB=(1×5+2×71×6+2×83×5+4×73×6+4×8)=(19224350)AB = \begin{pmatrix} 1 \times 5 + 2 \times 7 & 1 \times 6 + 2 \times 8 \\ 3 \times 5 + 4 \times 7 & 3 \times 6 + 4 \times 8 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 19 & 22 \\ 43 & 50 \end{pmatrix}

BA=(5×1+6×35×2+6×47×1+8×37×2+8×4)=(23343146)BA = \begin{pmatrix} 5 \times 1 + 6 \times 3 & 5 \times 2 + 6 \times 4 \\ 7 \times 1 + 8 \times 3 & 7 \times 2 + 8 \times 4 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 23 & 34 \\ 31 & 46 \end{pmatrix}

可见 ABBAAB \neq BA

5. 矩阵的转置

5.1 定义

A=(aij)m×nA = (a_{ij})_{m \times n},则 AA转置 AT=(aji)n×mA^T = (a_{ji})_{n \times m},即将 AA 的行与列互换。

A=(a11a12a21a22a31a32)AT=(a11a21a31a12a22a32)A = \begin{pmatrix} a_{11} & a_{12} \\ a_{21} & a_{22} \\ a_{31} & a_{32} \end{pmatrix} \Rightarrow A^T = \begin{pmatrix} a_{11} & a_{21} & a_{31} \\ a_{12} & a_{22} & a_{32} \end{pmatrix}

5.2 运算律

  1. (AT)T=A(A^T)^T = A
  2. (A+B)T=AT+BT(A + B)^T = A^T + B^T
  3. (kA)T=kAT(kA)^T = kA^T
  4. (AB)T=BTAT(AB)^T = B^T A^T注意顺序反转

5.3 特殊矩阵

  • 对称矩阵AT=AA^T = A,即 aij=ajia_{ij} = a_{ji}
  • 反对称矩阵AT=AA^T = -A,即 aij=ajia_{ij} = -a_{ji}(主对角线元素为零)

性质

  • 任意方阵 AA 可表示为对称部分与反对称部分之和:A=A+AT2+AAT2A = \dfrac{A + A^T}{2} + \dfrac{A - A^T}{2}
  • AATAA^TATAA^TA 都是对称矩阵

6. 方阵的幂

6.1 定义

AAnn 阶方阵,kk 为正整数,则:

Ak=AAAk 个A^k = \underbrace{A \cdot A \cdots A}_{k \text{ 个}}

规定 A0=IA^0 = I

6.2 运算律

  1. AkAl=Ak+lA^k \cdot A^l = A^{k+l}
  2. (Ak)l=Akl(A^k)^l = A^{kl}

注意(AB)kAkBk(AB)^k \neq A^k B^k(一般情况下),因为矩阵乘法不满足交换律。

6.3 方阵幂的计算技巧

方法一:对角化法

A=PΛP1A = P\Lambda P^{-1},则 Ak=PΛkP1A^k = P\Lambda^k P^{-1}

方法二:递推法

找出 AkA^k 的递推关系。

方法三:二项式展开

A=B+CA = B + CBC=CBBC = CB,则:

Ak=(B+C)k=i=0k(ki)BkiCiA^k = (B+C)^k = \sum_{i=0}^{k} \binom{k}{i} B^{k-i}C^i

示例:设 A=(1101)A = \begin{pmatrix} 1 & 1 \\ 0 & 1 \end{pmatrix},求 AnA^n

A=I+B,B=(0100),B2=OA = I + B, \quad B = \begin{pmatrix} 0 & 1 \\ 0 & 0 \end{pmatrix}, \quad B^2 = O

An=(I+B)n=I+nB=(1n01)A^n = (I + B)^n = I + nB = \begin{pmatrix} 1 & n \\ 0 & 1 \end{pmatrix}

6.4 方阵多项式

f(x)=amxm+am1xm1++a1x+a0f(x) = a_mx^m + a_{m-1}x^{m-1} + \cdots + a_1x + a_0,则方阵 AA 的多项式为:

f(A)=amAm+am1Am1++a1A+a0If(A) = a_mA^m + a_{m-1}A^{m-1} + \cdots + a_1A + a_0I

性质:若 Aα=λαA\boldsymbol{\alpha} = \lambda\boldsymbol{\alpha},则 f(A)α=f(λ)αf(A)\boldsymbol{\alpha} = f(\lambda)\boldsymbol{\alpha}

7. 矩阵的迹

7.1 定义

nn 阶方阵 A=(aij)A = (a_{ij})(trace)定义为主对角线元素之和:

tr(A)=i=1naii\text{tr}(A) = \sum_{i=1}^{n} a_{ii}

7.2 性质

  1. tr(A+B)=tr(A)+tr(B)\text{tr}(A + B) = \text{tr}(A) + \text{tr}(B)
  2. tr(kA)=ktr(A)\text{tr}(kA) = k \cdot \text{tr}(A)
  3. tr(AT)=tr(A)\text{tr}(A^T) = \text{tr}(A)
  4. tr(AB)=tr(BA)\text{tr}(AB) = \text{tr}(BA)AAm×nm \times nBBn×mn \times m
  5. tr(A)=λ1+λ2++λn\text{tr}(A) = \lambda_1 + \lambda_2 + \cdots + \lambda_nλi\lambda_iAA 的特征值)